Astronieuwtjes


ZENIT - Astronieuws

10 januari 2018 • Nieuwe sterrenstromen bewijzen dat onze Melkweg een galactische ‘smeltkroes’ is
streams.png Met de Dark Energy Survey (DES), een groot onderzoeksprogramma dat meer inzicht moet geven in de versnellende uitdijing van het heelal, is een interessante bijvangst gedaan. In de DES-gegevens zijn elf nieuwe ‘sterrenstromen’ in onze Melkweg ontdekt. Het betreft overblijfselen van kleine sterrenstelsels die (deels) door ons sterrenstelsel zijn opgeslokt. Wanneer een klein naburig sterrenstelsel dicht in de buurt van de Melkweg komt, valt het ten prooi aan de daarbij optredende getijdenkrachten. Daardoor ontstaan langgerekte structuren van sterren met onderling vergelijkbare leeftijden, chemische eigenschappen en snelheden – zogeheten sterrenstromen. Vanaf de jaren 70 van de vorige eeuw zijn enkele tientallen van zulke sterrenstromen ontdekt.(Credit: Alex Drlica-Wagner (Fermilab), Nora Shipp (U. Chicago), and the DES Collaboration.)   Ze vormen het bewijs dat ons sterrenstelsel niet alleen sterren van eigen fabrikaat bevat, maar ook een flink aantal extragalactische ’immigranten’ heeft opgenomen. Het vinden van nieuwe sterrenstromen is geen eenvoudige opgave. Ze zijn heel zwak en diffuus en strekken zich uit over een groot deel van de hemel. Dat maakt de Dark Energy Camera (DECam) van de 4-meter Blanco-telescoop van de Cerro Tololo-sterrenwacht in Chili geknipt voor het opsporen ervan. De ontdekking van de nieuwe sterrenstromen is, samen met andere resultaten van de DES-survey, bekendgemaakt tijdens de 231ste bijeenkomst van de American Astronomical Society in National Harbor in Maryland. (EE) Meer informatie: → New stellar streams confirm ‘melting pot’ history of the galaxy
>> meer lezen

10 januari 2018 • Zwerm van waterstofwolken ontvlucht het Melkwegcentrum
milkyway_cloud-700x496.jpg Astronomen hebben ontdekt dat er in het centrum van onze Melkweg een exodus van meer dan honderd wolken waterstofgas gaande is. Deze waarnemingen, gedaan met de Green Bank-radiotelescoop, kunnen mogelijk meer inzicht geven in de vorming van de zogeheten Fermi-bellen – reusachtige ‘ballonnen’ van superheet gas die boven en onder de schijf van ons sterrenstelsel uitsteken. De ontdekking is bekendgemaakt tijdens de 231ste bijeenkomst van de American Astronomical Society in National Harbor in Maryland. In het centrum van de Melkweg bevinden zich een zwart gat van enkele miljoenen zonsmassa’s en talrijke gebieden waar in hoog tempo sterren worden geboren en sterven. Dit gaat gepaard met allerlei energierijke processen die tezamen een krachtige kosmische ‘wind’ produceren. Hierdoor zijn twee enorme bellen van superheet gas ontstaan die zwak zichtbaar zijn op radio-, röntgen- en gamma-golflengten. (Photo Source: S. Brunier; Design & Illustration: P. Vosteen)   De nu ontdekte waterstofwolken lijken zich met diezelfde kosmische wind mee te laten voeren. Ze fungeren daardoor als een soort ‘testdeeltjes’ die meer inzicht geven in hetgeen zich in het Melkwegcentrum afspeelt. De wolken, die uit neutraal waterstof bestaan, zijn makkelijker waarneembaar dan de ijle Fermi-bellen zelf. Het lijkt erop dat de gaswolken in een kegelvormige formatie het Melkwegcentrum ontvluchten. Hierdoor beweegt een deel ervan in onze richting, terwijl een ander deel juist van ons af beweegt. Dat resulteert in forse onderlinge snelheidsverschillen. Gemiddeld hebben de wolken een snelheid van ongeveer 330 kilometer per seconde. De kegelformatie strekt zich tot zeker 5000 lichtjaar van het centrum uit, maar het is nog onduidelijk waar deze precies eindigt. Het lijkt erop dat de gaswolken op enige afstand boven het galactisch centrum ‘oplossen’ of dat het gas dat zij bevatten wordt geïoniseerd. (EE) Meer informatie: → Swarm of Hydrogen Clouds Flying Away From Center of Our Galaxy
>> meer lezen


Picture of The Week

Sterrenkijken in de bergen
Deze 56 lachende leerlingen namen deze winter deel aan ESO’s Sterrenkundekamp met als thema ‘afstanden in het heelal’. De jonge astronomieliefhebbers genoten van verscheidene astronomische sessies, waaronder lezingen, praktijkgerichte activiteiten en nachtelijke observaties met behulp van professionele telescopen. Ze probeerden ook verschillende wintersporten uit en maakten excursies. Het kamp ging door op het Sterrenkundig Observatorium van de Autonome Regio van de Aostavallei, omringd door de natuurpracht van de Italiaanse Alpen, dichtbij een paar van Europa’s hoogste bergen en onder enkele van de helderste hemels. De sterrenwacht is uitgerust met zeven telescopen die ten dienste stonden van de kampactiviteiten. Het kamp, georganiseerd door Sterrenlab, vond plaats tussen 26 december 2017 en 1 januari 2018 en stond open voor leerlingen van 16 tot 18 jaar. Later dit jaar zal het zomerkamp van ESO doorgaan onder de donkere hemel van Noord-Portugal, georganiseerd door het Centrum voor Astrofysica van de Universiteit van Porto (CAUP).
>> meer lezen

Supermaan luidt het nieuwe jaar in
De eerste avond van het nieuwe jaar werd ingeluid door een spectaculaire supermaan die achter de majestueuze berg Cerro Armazones in Chili opkomt. Een supermaan zoals deze is een prachtig, hoewel relatief frequent fenomeen dat plaatsvindt wanneer volle maan samenvalt met het punt in de baan van de maan, dat zich het dichtst bij de aarde bevindt, waardoor de diameter ongeveer 14% groter lijkt. De weg die zigzaggend Cerro Armazones oploopt, lijkt direct naar de maan zelf te leiden – waardoor het echt een weg naar de sterren wordt. Tegen 2024 zal ’s werelds ‘grootste oog op de hemel’ op de top van deze berg staan, want de bergtop wordt de thuisbasis van de Extremely Large Telescope. Op een hoogte van 3046 meter biedt Cerro Armazones een spectaculaire omgeving voor astronomische observaties, vooral omdat er 320 heldere nachten per jaar zijn. Deze opname werd vastgelegd door ESO-fotoambassadeur Gerhard Hüdepohl. Op de nabije  ESO-sterrenwacht Paranal liep hij twee kilometer de Atacamawoestijn in om de juiste positie te vinden voor het maken van deze foto. Hij had vooraf reeds het traject van de maan uitgerekend voor het bepalen van het juiste moment en de plaats voor dit buitengewone beeld.
>> meer lezen